LGS yılının başında pek çok evde benzer bir liste yapılıyor. Çıkarılacaklar listesi. İlk sırada genellikle hobiler var: basketbol antrenmanı, gitar dersi, resim kursu, yüzme. “Bu yıl önemli, sınavdan sonra devam edersin” cümlesiyle hepsi bir kenara konuyor.
Niyet çok anlaşılır: Çocuğun zamanını ve enerjisini derse ayırmak. Ama LGS döneminde hobi bırakmak, DEHB'li bir çocuk için beklenenden farklı sonuçlar doğurabiliyor. Ben çocukken sevdiğim şeylerin elimden alındığı dönemleri hatırlıyorum ve o dönemlerde derslerimin daha iyi değil, daha zor gittiğini fark ediyorum. Bu yazı, hobilerin bu dönemde neden bir lüks değil, bir ihtiyaç olabileceğine dair.
Kısaca: LGS döneminde hobi, DEHB'li bir çocuk için zaman kaybı değil, çoğu zaman dinlenme, hareket ve kendini yetkin hissetme alanı. Hobiyi tamamen bırakmak yerine sıklığını azaltmak, onu ödül ya da ceza aracı yapmamak ve kararı çocukla birlikte vermek, ders ile hayat arasında daha sağlıklı bir denge kurabilir.
İlk kesilen şey neden hep hobi oluyor?
Hobi, bir programda en kolay görünen hedef. Okul zorunlu, ödevler zorunlu, uyku zorunlu. Hobi ise isteğe bağlı görünüyor. Bu yüzden zaman daralınca ilk onu kesmek mantıklı geliyor.
Bir de hobilere dair yaygın bir algı var: Eğlence, ciddi işlerin rakibi. Sınav yılında eğlenmek, sanki bir şeylerin ihmal edildiği anlamına geliyor. Çocuk basketbol oynarken, “Şu an test çözüyor olabilirdi” düşüncesi ebeveynin aklından geçiyor.
Ama bu bakış, hobinin çocuğa ne verdiğini gözden kaçırabiliyor. Hobi sadece eğlence değil; aynı zamanda dinlenme, hareket, kendini ifade etme ve bir şeyde iyi olduğunu hissetme alanı.
LGS döneminde hobi neden bir lüks değil?
DEHB'li bir çocuğun günü, sürekli dikkatini toplamaya çalışmakla geçiyor. Okulda, sınıfta, ders başında. Bu çaba çok yorucu ve gün sonunda çocuğun zihinsel kaynakları neredeyse tükenmiş oluyor. Hobi, bu kaynakların yeniden dolduğu yerlerden biri olabiliyor.
Pek çok DEHB'li çocuk için hareket özellikle önemli. Spor, dans, yüzme, bisiklet gibi bedeni hareket ettiren etkinlikler, gün boyu birikmiş enerjiyi boşaltmaya yardım ediyor. Bunun ardından masaya oturmak, hareket etmeden geçen bir günün ardından oturmaktan çoğu zaman daha kolay olabiliyor.
Bir de yetkinlik meselesi var. DEHB'li çocuklar okulda sık sık zorlandıkları, uyarıldıkları ve kendilerini yetersiz hissettikleri anlar yaşayabiliyor. Hobi ise çoğu zaman parladıkları, kendilerini iyi hissettikleri, başarılı oldukları bir alan. Bu alanı ellerinden almak, onları sadece zorlandıkları şeylerle baş başa bırakmak anlamına gelebiliyor.
Ben çocukken bir şeyde iyi olduğumu hissettiğim tek yerler genellikle okul dışındaydı. O alanlar, okulda biriken “ben yapamıyorum” duygusunu dengeleyen bir ağırlık gibiydi. O ağırlık kalkınca, terazi bir tarafa çöktü.
Bırakmak yerine azaltmak
Hobiyi tamamen sürdürmek, LGS yılının yoğunluğunda her zaman mümkün olmayabilir. Ama bırakmak ile sürdürmek arasında pek çok ara seçenek var:
- Sıklığı azaltmak. Haftada üç antrenman yerine bir ya da iki.
- Süreyi kısaltmak. İki saatlik bir ders yerine bir saat.
- Formatı değiştirmek. Düzenli bir kurs yerine evde serbest çalışma.
- Sınav yoğunluğuna göre ayarlamak. Deneme haftalarında biraz azaltıp sonra yeniden artırmak.
- Hafta sonuna kaydırmak. Hafta içi yoğunluğu hafifletmek için hobiyi hafta sonuna toplamak.
Bu seçenekler, hobinin çocuğun hayatında kalmasını sağlarken ders yükünü de gözetiyor. Hangisinin uygun olduğuna çocukla birlikte karar vermek önemli. Belki o, iki hobisinden birini bırakıp diğerini sürdürmeyi tercih edecek. Bu tercihi ona bırakmak, neyin onun için gerçekten önemli olduğunu görmeni sağlıyor.
Hobi ödül ya da ceza aracı olmasın
LGS yılında sık görülen bir durum, hobinin bir pazarlık aracına dönüşmesi. “Denemede netlerini artırırsan antrenmana gidersin”, “Ödevini bitirmezsen gitar dersi yok.” Bu cümleler kısa vadede işe yarayabilir ama hobinin anlamını değiştiriyor.
Hobi, kazanılması gereken bir ödüle ya da kaybedilebilecek bir ayrıcalığa dönüşünce, çocuk için dinlenme alanı olmaktan çıkıyor. Artık o da bir baskı kaynağı. Antrenmana giderken bile “Bunu hak ettim mi?” sorusu aklında dolaşıyor.
Bunun yerine hobiyi programın sabit bir parçası olarak görmek daha sağlıklı olabilir. Okul gibi, uyku gibi, yemek gibi. Hak edilmesi gereken bir şey değil, hayatın doğal bir parçası. Bu, çocuğun hobiye daha rahat bir zihinle gitmesini ve oradan daha dinlenmiş dönmesini sağlıyor.
Hobi derse nasıl katkı sağlayabilir?
Hobilerin derse doğrudan katkısı her zaman görünür olmayabilir ama dolaylı katkıları var. Spor yapan bir çocuk, hareketle birlikte biriken enerjisini boşaltıp akşam daha sakin oturabiliyor. Müzikle uğraşan bir çocuk, düzenli pratik yapmanın ne demek olduğunu deneyimliyor. Resim yapan bir çocuk, saatlerce tek bir işe odaklanabildiğini fark ediyor.
Bu son nokta özellikle önemli. DEHB'li pek çok çocuk, ilgisini çeken bir şeye saatlerce dalabiliyor. Hobi, çocuğa odaklanabildiğini gösteren bir kanıt olabiliyor. “Bak, resim yaparken iki saat hiç kalkmadın” demek, çocuğa dikkatinin tamamen kaybolmadığını, sadece farklı şekilde çalıştığını hatırlatıyor.
Çocuğun kendi kararı
Hobiler konusundaki kararlar, çocuğun söz hakkının en anlamlı olabileceği yerlerden biri. Çünkü hobi, çocuğun kendi seçtiği, kendi sevdiği bir şey. Onun hakkında dışarıdan karar vermek, çocuğa hayatının kontrolünün tamamen başkalarında olduğunu hissettirebilir.
Bazı çocuklar LGS yılında kendiliğinden hobilerini azaltmak isteyecek. Bazıları ise sınava rağmen sürdürmekte ısrar edecek. İki durumda da çocuğun gerekçesini dinlemek önemli. Belki hobisini bırakmak istemesinin altında bir yorgunluk var; belki sürdürmek istemesinin altında bir nefes alma ihtiyacı.
Kapanış
LGS döneminde hobi, ders ile hayat arasındaki köprülerden biri. O köprüyü yıkmak, çocuğu sadece derslerin olduğu bir adaya hapsedebiliyor.
Çocukken bana “Bu yıl önemli, sevdiğin şeyi sonra yaparsın” dendiğinde, o “sonra”nın hiç gelmeyecekmiş gibi hissettirdiğini hatırlıyorum. Belki senin çocuğuna “Bu yıl biraz azaltalım ama bırakmayalım” demek, ona hem sınava hem de kendine yer açmak demek olur.