Sınav yaklaştıkça evlerde tuhaf bir refleks beliriyor: daha az zaman kaldığı için daha çok sıkıştırma isteği. Sanki son haftalarda bir anda her şeyi tamamlamak mümkünmüş gibi, program yoğunlaşıyor, molalar kısalıyor, beklentiler yükseliyor.
Oysa bu haftalar, bir yılın tamamlandığı değil, bir yılın taşındığı haftalar. DEHB'li bir yetişkin olarak, kendi çocukluğumda son haftaların bana ne hissettirdiğini düşününce, bu dönemde en çok ihtiyaç duyulan şeyin daha fazla değil, daha az ve daha sakin bir yük olduğunu düşünüyorum.
Kısaca: LGS'nin son haftalarında yeni bilgi yüklemek yerine var olanı pekiştirmek, uykuyu ve günlük düzeni korumak daha işe yarar olabilir. DEHB'li çocuk için bu dönemde yükü hafifletmek, performansı düşürmek değil, onu taşınabilir kılmaktır.
Son haftalarda neden sıkıştırma isteği artıyor?
Zaman azaldığında kaygı da artıyor ve kaygı çoğu zaman "daha çok yapmalıyız" hissine dönüşüyor. Bu, doğal bir tepki; ama her zaman en işe yarayan tepki değil.
Sınava kalan sürede eksik konuları tamamen bitirmek, her denemeyi analiz etmek, her kitabı sonuna kadar çözmek gibi hedefler bu haftalarda cazip görünüyor. Ama gerçekte beyin, özellikle DEHB'li bir beyin, sıkıştırılmış yoğun programlarda daha az değil, daha çok zorlanabiliyor.
Ben çocukken bu son hafta telaşını iyi hatırlıyorum. Bir anda her şey "şimdi ya da hiç" gibi hissettiriliyordu. Bu aceleci hava, beni daha çok çalıştırmak yerine daha çok dondurdu.
Pekiştirmek, yığmak değildir
Son haftalarda en işe yarayan şey, yeni bir şey öğrenmek değil, bilineni sağlamlaştırmak olabiliyor. Bu ayrım küçük görünse de büyük bir fark yaratıyor.
Yeni bir konuya son iki haftada girmek, hem zaman baskısı hem de "zaten geç kaldım" hissi yaratabiliyor. Bilinen konuları tekrar etmek ise çocuğa bir güven hissi veriyor: "Bunu biliyorum, sadece hatırlıyorum."
Bu dönemde iyi bir soru, "ne öğrenmemiz gerekiyor" değil, "neyi tazelememiz gerekiyor" olabilir. Dershane ya da okuldaki öğretmenlerle bu son hafta stratejisini konuşmak, hangi konuların öncelikli tekrar gerektirdiğini netleştirmeye yardımcı olabilir.
Günde kaç saat yeter?
Bu sorunun tek bir doğru cevabı yok; her çocuğun kapasitesi farklı. Ama genel bir eğilim var: uzun, kesintisiz çalışma blokları yerine kısa, odaklı bloklar çoğu çocukta, özellikle DEHB'li çocuklarda daha iyi sonuç veriyor.
Üç saat sürekli masada oturmuş ama zihni çoğu zaman başka yerde olan bir çocuk, bir saat gerçekten odaklanmış bir çocuktan daha az şey öğreniyor olabilir. Son haftalarda saat sayısına değil, o sürenin ne kadar gerçekten dolu geçtiğine bakmak daha anlamlı.
Mola vermek bu dönemde lüks değil, gereklilik. Kısa yürüyüşler, müzik dinlemek, hiçbir şey yapmamak bile bazen zihnin dinlenip yeniden toplanması için gerekli.
Yükü hafifletmenin somut yolları
Bazı küçük değişiklikler son haftalarda gerçek bir fark yaratabiliyor:
- Programı sadeleştirmek. Her gün için üç dört net hedef, on beş dağınık hedeften daha ulaşılabilir.
- Ev içi beklentileri azaltmak. Bu haftalarda odasını mükemmel tutması, her işi eksiksiz yapması beklenmeyebilir.
- Sosyal planları tamamen kesmemek. Bir arkadaşla kısa bir buluşma, motivasyonu bitirmek yerine tazeleyebilir.
- Ekran ve uyarıları azaltmak. Telefon bildirimlerini sınırlamak, dikkat dağılmasını azaltabilir.
- "Her şey bitmeli" cümlesinden kaçınmak. Bütün konuları bitirmiş olmak, sınavda başarılı olmanın ön koşulu değil.
Bu adımların hepsini birden uygulamaya çalışmak da bir yük oluşturabilir; aileye uygun olan bir ikisini seçmek yeterli olabilir.
Uyku, bu haftaların en sessiz kahramanı
Son haftalarda feda edilen ilk şey genelde uyku oluyor. "Bir saat daha çalışsın" düşüncesiyle yatma saati geriye kayıyor. Oysa yorgun bir beyin, dinlenmiş bir beyinden daha az hatırlıyor ve daha çabuk dikkatini kaybediyor.
Düzenli bir uyku saati, bu dönemde belki de en değerli "çalışma stratejisi." DEHB'li çocuklarda uyku eksikliği dikkat ve duygu düzenlemesini daha da zorlaştırabiliyor; bu yüzden uykudan ödün vermemek, performansı korumanın sessiz bir yolu.
Ebeveynin kendi telaşını fark etmesi
Bazen son haftalardaki gerginlik, çocuktan önce ebeveynden başlıyor. Ebeveynin kendi kaygısı, fark etmeden çocuğa "daha çok yapmalısın" baskısı olarak geçebiliyor.
Kendi telaşınızı fark ettiğinizde, bunu çocuğa aktarmadan bir an durmak işe yarayabilir. "Ben de biraz gerginim ama seninle gurur duyuyorum, nasıl gidiyorsun?" gibi bir cümle, baskı yerine ortaklık hissi veriyor.
Son haftalarda söylenebilecek birkaç cümle
Son haftalarda çocuğun duyduğu cümleler, çalıştığı saatler kadar belirleyici olabiliyor. Gerginlik arttıkça ağızdan çıkan sözler de sertleşebiliyor; çoğu zaman da fark etmeden. DEHB'li bir yetişkin olarak geriye baktığımda, bu dönemde bana iyi gelecek cümlelerin çok basit olduğunu düşünüyorum.
Örneğin:
- “Bugün ne kadar çalıştığından çok, nasıl hissettiğini merak ediyorum.”
- “Bu haftalar zor, ama sen bu yükü tek başına taşımıyorsun.”
- “Sonuç ne olursa olsun, bu süreçte gösterdiğin çabayı görüyorum.”
- “Bugün yeterince çalıştın; dinlenmek de hazırlığın bir parçası.”
Bu cümleler bir anda sakinlik yaratmıyor, ama çocuğa bu sürecin bir sınav sonucundan ibaret olmadığını hatırlatıyor. Kendi değerinin bir puana bağlı olmadığını hissetmek, son haftaların ağırlığını biraz hafifletiyor.
Son söz
LGS'nin son haftaları, bir yılın özeti değil, bir yılın son adımı. Bu haftalarda her şeyi mükemmelleştirmeye çalışmak yerine, çocuğun sınava yorgun değil, dinç girmesine yer açmak daha değerli olabilir.
Çocukken bana en çok yardımcı olan şey, birinin "yeterince hazırsın, şimdi sadece kendine iyi bak" demesiydi. O cümle, yükümü hafifletmedi ama onu taşınabilir hâle getirdi. Belki bu haftalarda en çok verebileceğiniz şey de bu.