Evin hâlâ düzenlenmemiş bir köşesine bakarken, yanımda biri varsa ona başlamanın daha kolay olduğunu fark etmiştim. Kimsenin bana yardım etmesine gerek yoktu; sadece orada olması yetiyordu. Bunun bir adı olduğunu çok sonra öğrendim: body doubling.
Ben DEHB'li bir yetişkinim, doktor ya da psikolog değilim. Aşağıdakiler kendi deneyimim ve genel bilgilere dayanıyor.
Kısaca: Body doubling, bir işi yaparken yanında başka birinin bulunmasıyla başlamayı ve devam etmeyi kolaylaştırmaya çalışan bir yöntem. Yanında çalışan kişinin sana yardım etmesi gerekmiyor. Herkese uymaz, ama bazı DEHB'liler için küçük bir destek olabiliyor.
Body doubling ne anlama geliyor?
Kelime anlamıyla “beden ikizi”. Uygulamada ise çok basit: Bir işi yaparken yanında başka biri var. Bu kişi aynı işi yapıyor olmak zorunda değil. Kendi işini yapıyor, ya da sadece orada oturuyor. Konuşmuyorsunuz; belki arada bir göz göze gelip gülümsüyorsunuz.
Bu kavram İngilizce kökenli ve Türkçede henüz oturmuş bir karşılığı yok; çoğu kişi “yanında çalışma”, “birlikte çalışma” ya da doğrudan body doubling diyor. Ben ilk başta “ne anlamı var ki” diye düşünmüştüm. Sonra bir arkadaşımla, yani aynı odada sessizce çalışan biriyle oturduğumda fark ettim ki işe başlamam çok daha kolaylaşmıştı. O günden sonra bu yöntemi bilinçli kullanmaya başladım.
Neden işe yarayabilir?
Kesin bir cevabım yok. Bazı olası nedenler şunlar, ama hiçbiri benim bilimsel iddiam değil:
- Hafif bir sorumluluk hissi. Birinin seni gördüğünü bilmek, telefona sarılma isteğini biraz azaltıyor olabilir.
- Eşlik. Yalnız olmamak, ağır bir işi daha hafif gösterebilir.
- Ritim. Yanında çalışan birinin tempo vermesi, kendi tempoyu bulmaya yardım edebilir.
- Başlama işareti. Masaya oturmak için “dışarıdan bir sinyal” oluşuyor.
Bazı insanlar bu etkiyi hisseder ama nedenini açıklayamaz. Ben de açıklayamıyorum. Yalnızca etkinin bende gerçek olduğunu söyleyebilirim. Bir de şunu fark ettim: Bu etki işin türüne göre değişiyor. Sıkıcı ve başlaması zor işlerde (evrak, e-posta, toparlama) daha çok hissediyorum; eğlenceli ya da derin düşünme gerektiren işlerde pek ihtiyacım olmuyor.
Body doubling'in sınırları
Bu yazıda abartılı bir şey söylemek istemiyorum, o yüzden sınırlarını açık yazıyorum:
- Herkese uymuyor. Bazı insanlar yalnız çalışırken daha iyi odaklanıyor. Başkasının varlığı onları dağıtabiliyor.
- Her iş için uygun değil. Çok derin düşünme gerektiren işlerde bazen kimsenin olmaması daha iyi.
- Tedavi değil. DEHB'in tanısı ve tedavisi bir psikiyatrist ya da uzman doktorun işi. Body doubling yalnızca günlük hayatı kolaylaştırmaya yardım edebilecek bir yöntem.
- Bağımlılık hissi yaratabilir. “Biri olmazsa yapamam” diye düşünmeye başlarsan, bunu fark edip kendine esneklik tanı.
Body doubling nasıl yapılır?
Birkaç yol var:
- Yüz yüze: Aynı odada çalışan bir arkadaş, aile bireyi ya da kütüphane.
- Görüntülü arama: Birbirinizi görerek sessizce çalışmak.
- Online çalışma odaları: Başka insanlarla ortak bir sayaç altında sessizce çalışmak.
- Videolar: “Study with me” gibi videolar.
Hangisini seçersen seç, bence şu üç kuralı akılda tut: Önce iş küçük olsun, sohbet sınırlı olsun ve süre belli olsun. “Bir saat birlikte çalışalım” yerine “25 dakika”. Süre kısa olunca “fazla yük bindirdim” duygusu azalıyor; hem sen hem yanındaki kişi rahat ediyor.
MASA'da body doubling
MASA'yı geliştirme sebebim de buydu: Yanımda biri olmadığında ya da kimseye “gelir misin” demek istemediğimde yine de birlikte çalışma hissini yaşamak. MASA'da ortak masalar var: sayaç ortak, masa sessiz, kamera ve mikrofon yok. Masadaki katılımcılar şu an örnek (simüle) katılımcılar; canlı masalar hazırlanıyor. “Şimdi başla” ile birkaç saniyede bir masa seçilebiliyor.
Bu masalarda şunlar var: 25/5, 45/15, 50/10 döngüleri; tek başına odak sayacı; dokuz ortam sesi (kahverengi gürültü, yağmur, kütüphane, gece treni, kafe, vantilatör, şömine, dalgalar, klavye sesleri; hepsini kısık tutmanı öneririm); masa lambası; yapılacaklar listesi; “Dikkatim dağıldı” düğmesi. Puan ya da seri yok. Bir tur kaçırdığında kimse seni işaretlemiyor.
MASA'daki ortak masa, yanında gerçekten oturan bir insanın yerini tutmuyor. Ben ikisini de seviyorum; bazı günler biri, bazı günler öteki işime yarıyor. MASA'da ayrıca YKS, LGS ve Üniversite bölümleri var. LGS masaları çocuklar için güvenli olacak şekilde kamerasız ve sohbetsiz tasarlandı.
Küçük bir deneme
Yarın bir iş seç: küçük, tanıdık bir iş. Mesela bir e-posta, bir sayfa okuma ya da çamaşırları katlama. Yanında birini ayarla ya da MASA'da bir ortak masaya otur. 15 dakikalık sayaç kur. Bitince “nasıldı” diye kendine sor: Başlamam kolaylaştı mı? Devam etmem? Hiç fark etmediysem bu da bir cevap.
Kendime not
Body doubling, “kendi başına yapamıyorsun” demek değil. Başlamak için dışarıdan küçük bir destek isteyebilirim; bu bir zayıflık değil, bir araç. Aracın işe yaradığı günler ve yaramadığı günler olacak. İkisi de tamam. Önemli olan, kendimi araçla ölçmemek. Bir gün iki tur çalışıp ötekini atlayabilirim; yarın yine masaya dönebilirim. Yöntemin güzelliği, kendi hızına saygı göstermesinde.