Çamaşır makinesi öttü. Duydum. “Birazdan alırım” dedim. Ertesi sabah kapağı açtığımda yüzüme o tanıdık, nemli koku çarptı ve aynı çamaşırları yeniden makineye attım. Bunu bir kez değil, defalarca yaşadım. Bazı haftalar aynı yükü iki, hatta üç kez yıkadığım oldu.
Çamaşır döngüsü, ev işleri arasında DEHB'nin en net göründüğü yerlerden biri. Çünkü iş tek bir hareket değil; uzun bir zincir. Ve zincirin herhangi bir halkasında kopabiliyor. Bu yazıda o zinciri nasıl parçalara ayırdığımı, nerede koptuğunu nasıl bulduğumu ve her kopuk noktaya nasıl küçük köprüler kurduğumu anlatıyorum.
Kısaca: Çamaşır döngüsü yıkama, kurutma, toplama, katlama ve yerine koyma gibi ayrı başlangıçlar gerektiren bir zincirdir. DEHB'de zincir çoğu zaman makinede unutulan yükte ya da katlanmayı bekleyen sepette kopar. Her aşamaya bir hatırlatıcı ve bir kolaylık eklemek, döngüyü sonuna kadar götürmeyi kolaylaştırır.
Çamaşır döngüsü kaç adımdan oluşuyor?
Dışarıdan bakınca “çamaşır yıkamak” tek bir iş gibi görünüyor. Ama aslında içinde birbirinden bağımsız pek çok adım var:
- Kirli çamaşırı sepete atmak.
- Sepeti makineye götürmek, ayırmak, makineye yüklemek.
- Deterjanı koyup programı seçmek ve çalıştırmak.
- Makine bitince çamaşırı çıkarmak.
- Askıya ya da kurutucuya yerleştirmek.
- Kuruyan çamaşırı toplamak.
- Katlamak ya da asmak.
- Dolaba, çekmeceye yerleştirmek.
Sekiz adım, sekiz ayrı başlangıç. Ve her başlangıç, DEHB'li bir beyin için yeniden toplanması gereken bir motivasyon demek. Bir adımı bitirmek, bir sonrakine geçmeyi otomatik olarak sağlamıyor. Makine bittiğinde ben çoktan başka bir şeye dalmış oluyorum.
Bir de zaman meselesi var. Makine bir saatten fazla sürüyor, kuruması bir gün sürebiliyor. Arada geçen sürede iş zihnimden tamamen siliniyor. Gözümün önünde değilse, aklımda da değil.
Döngünün nerede koptuğunu bulmak
Bir dönem, döngünün hangi aşamada takıldığını gözlemlemeye karar verdim. Her seferinde nerede durduğumu kafamda işaretledim. Sonuç benim için şaşırtıcı biçimde netti. Üç noktada kopuyordum:
- Makinede unutulan yük. Makine öttüğünde başka bir yerdeydim ve o ses bir daha aklıma gelmiyordu.
- Kurumuş ama toplanmamış çamaşır. Askıda günlerce kalan, giymek için doğrudan askıdan aldığım kıyafetler.
- Katlanmayı bekleyen sepet. Temiz çamaşırla dolu ama hiç boşaltılmayan, içinden her sabah bir şey çekip aldığım o sepet.
Kirli çamaşırı sepete atmak ya da makineyi çalıştırmak benim için o kadar zor değildi. Sorun döngünün ikinci yarısındaydı. Bunu bilmek, bütün çamaşır sistemimi değiştirmek yerine sadece bu üç noktaya odaklanmamı sağladı.
Senin kopma noktaların farklı olabilir. Belki sen makineyi çalıştırmayı erteliyorsun, belki kirli sepeti taşana kadar bekliyorsun. Bir iki hafta boyunca sadece nerede durduğuna bakmak, neyi değiştirmen gerektiğini gösterebilir.
Her kopuk noktaya küçük bir köprü
Kirli çamaşır: sepet, kıyafeti çıkardığın yerde
Bu aşama bende çok kopmuyor ama yine de küçük bir ayar işe yaradı. Kirli sepetini banyoda değil, kıyafetlerimi gerçekten çıkardığım yerde, yatak odasında tutmaya başladım. Eskiden kıyafetler sepete değil, sepete giden yoldaki ilk sandalyeye gidiyordu. Sepet sandalyenin yerine geçince sandalye biraz rahatladı. Kapaksız bir sepet seçmek de fark yarattı; kapağı kaldırmak bile, yorgun bir akşamda atlanan bir adım olabiliyor.
Makine bittiğinde: alarm ve tek hareket
Makineyi çalıştırdığım an, bitiş saatine telefonumdan alarm kuruyorum. Makinenin kendi sesine güvenmiyorum; o sesi başka bir odadayken duymuyorum ya da duyup unutuyorum. Alarm çaldığında hedefim çamaşırları asmak değil, sadece makinenin kapağını açmak. Çoğu zaman kapağı açınca gerisi geliyor. Gelmediğinde bile, en azından çamaşır kokmadan biraz daha bekleyebiliyor.
Kurutma: askıyı ulaşılabilir kılmak
Çamaşır askısının nerede durduğu sandığımdan önemliymiş. Askı katlanıp dolabın arkasına kaldırıldığında onu çıkarmak ayrı bir iş oluyordu. Şimdi askıyı makineye mümkün olduğunca yakın, açık hâlde tutuyorum. Bir adım eksildiğinde iş biraz daha kolay başlıyor.
Toplama: sepet doğrudan askının yanında
Kuruyan çamaşırı toplamak için ayrı bir sepet ayırdım ve onu askının hemen yanına koydum. Böylece toplamak, sepeti aramakla başlamıyor. Kurumuş çamaşırı askıdan doğrudan sepete aktarmak birkaç dakikalık bir iş.
Sepetten dolaba: katlamayı küçültmek
En zor kısım burası. Bunun için katlamayı ya azaltıyorum ya da tamamen ortadan kaldırıyorum. Bir sonraki bölüm tam olarak bununla ilgili.
Katlamak zorunda mısın?
Bu soruyu kendime sorduğumda cevabın “hayır” olabileceğini görmek beni çok rahatlattı. Katlamak bir gelenek, bir zorunluluk değil. Pek çok kıyafet katlanmadan da gayet iyi saklanabiliyor.
Bende işe yarayan birkaç şey:
- Çorap ve iç çamaşırı için açık kutular. Katlama yok; doğrudan kutuya atılıyor. Çorapları eşlemek bile zorunlu değil, aynı tip çoraplardan alınca bu iş zaten ortadan kalkıyor.
- Tişörtler için tek bir çekmece. Kabaca ikiye katlayıp üst üste koymak yeterli. Mağaza rafı gibi görünmesi gerekmiyor.
- Mümkün olan her şeyi asmak. Gömlekler, elbiseler, hatta bazı üstler doğrudan askıdan dolaba gidiyor. Askıya asmak katlamaktan çok daha hızlı.
- Havlu ve nevresimleri kaba katlamak. Dolabın içinde kimse onlara bakmıyor.
Mükemmel katlanmış bir dolap güzel görünüyor, ama bana ait değil. Benim için önemli olan temiz çamaşırın sepetten çıkıp dolaba ulaşması. Bu ikisi arasındaki farkı kabul ettiğimde, sandalyedeki dağ küçüldü.
Bir de katlamayı “yanında bir şey olan” bir iş hâline getirmek işe yarıyor. Sevdiğim bir dizinin bir bölümü, bir podcast ya da biriyle telefonda konuşmak. Katlamak sıkıcıysa, sıkıcılığı başka bir şeyle dengelemek mantıklı.
Çamaşır günü mü, küçük ve sık mı?
İki yaklaşımı da denedim. Haftada bir “çamaşır günü” fikri kâğıt üzerinde düzenli görünüyordu. Ama o gün geldiğinde dört beş yükün ardı ardına gelmesi beni bunaltıyordu. İkinci yükte bırakıyor, geri kalanını bir sonraki haftaya devrediyordum.
Benim için daha iyi işleyen, küçük ve sık yıkamak oldu. Sepet dolmaya yaklaşınca bir yük. Böylece her döngü kısa ve takip edilebilir kalıyor. Katlanacak çamaşır miktarı da korkutucu bir dağa dönüşmüyor.
Küçük ve sık yıkamanın bir de güvenlik payı var: Döngü bir kez koptuğunda, örneğin yoğun bir hafta yüzünden hiç yıkama yapamadığımda, dolapta hâlâ bir iki günlük temiz kıyafet kalıyor. Bu yüzden iç çamaşırı ve çorap gibi şeylerden biraz fazla bulundurmak bana iyi geldi. Döngü aksadığında panik yerine biraz nefes alanı oluyor.
Ama bu herkes için aynı olmayabilir. Bazı insanlar için sabit bir gün, “ne zaman yapsam” kararını ortadan kaldırdığı için daha kolay. Hangisinin sana uyduğunu bulmanın tek yolu, ikisini de birkaç hafta denemek ve kendini suçlamadan gözlemlemek.
Kendime not
Çamaşır döngüsü bende hâlâ ara sıra kopuyor. Hâlâ bazen bir yükü yeniden yıkamam gerekiyor. Ama artık bunu bir karakter kusuru olarak değil, alarmın unutulduğu bir gün olarak görüyorum.
Sandalyedeki kıyafetler bile artık bana bir şey söylüyor: Hangi aşamada takıldığımı. Bugün o aşamaya küçük bir köprü kurmak, bütün döngüyü düzeltmeye çalışmaktan çok daha kolay. Belki bugün sadece bir alarm kurarsın. Bu da sayılır.