Tekrar, DEHB'li bir beynin en az sevdiği kelimelerden biri olabilir. Aynı filmi beşinci kez izlemek gibi: Ne olacağını biliyorsun, sürpriz yok, heyecan yok. Kitabı açıyorsun, daha önce çalıştığın konunun başlığını görüyorsun ve içinden bir ses “Bunu zaten biliyorsun” diyor. Konu tekrarı nasıl yapılır sorusu bu yüzden aslında şu soruya dönüşüyor: Sıkılmadan nasıl tekrar edilir?
Öğrenciyken yeni konulara başlamayı çok severdim. Yeni bir ünite, yeni kavramlar, yeni soru tipleri; hepsi bir keşif gibi gelirdi. Ama aynı üniteye üçüncü kez döndüğümde o keşif hissi kaybolur, yerine ağır bir isteksizlik gelirdi. Sonuç olarak yeni konular hızla ilerler, eskiler ise sessizce unutulurdu.
Kısaca: DEHB'li beyin için konu tekrarı sıkıcı gelir, çünkü yenilik taşımaz. Tekrarı farklı biçimlerde yapmak, zamana yaymak ve küçük meydan okumalara çevirmek, aynı içeriği tekrar tekrar çalışmayı daha katlanılır ve daha kalıcı kılabilir.
Konu tekrarı neden bu kadar sıkıcı geliyor?
DEHB'li beyin, ilgi ve yenilik tarafından harekete geçirilmeye meyilli. Yeni bir şey öğrenirken beyin uyanık ve meraklı. Aynı şeyi ikinci, üçüncü kez görünce ise uyarıcı azalıyor ve dikkat kendine başka bir hedef aramaya başlıyor.
Bir de “biliyorum” yanılsaması var. Daha önce çalıştığın bir konuyu açtığında, başlıklar ve kavramlar tanıdık geliyor. Bu tanıdıklık hissi, konuyu gerçekten bildiğin hissi veriyor. Oysa tanımakla hatırlamak aynı şey değil. Bir yüzü tanımak kolay, ama o kişinin adını hatırlamak bambaşka bir iş.
Bu yanılsama, tekrarın gereksiz gibi görünmesine neden oluyor. “Zaten biliyorum” diye sayfaları hızla çeviriyorsun, sonra bir denemede o konudan gelen soruda takılıyorsun. Tekrarı sıkıcı bulmak çok normal; ama onu atlamak, öğrendiklerinin yavaşça silinmesine yol açabiliyor.
Konu tekrarı nasıl yapılır: aynı içerik, farklı kapı
Tekrarın sıkıcılığını azaltmanın en etkili yolu, aynı içeriğe her seferinde farklı bir kapıdan girmek. İçerik aynı kalıyor, ama ona ulaşma biçimin değiştiği için beynin bunu yeni bir şey gibi algılayabiliyor.
İşte deneyebileceğin birkaç farklı kapı:
- Boş sayfa yöntemi: Kitabı kapat ve konu hakkında hatırladığın her şeyi boş bir sayfaya yaz. Sonra kitapla karşılaştır.
- Anlatma: Konuyu hayali bir öğrenciye, bir arkadaşa ya da odadaki bir eşyaya sesli anlat.
- Soru ile tekrar: Konu anlatımını okumak yerine doğrudan o konudan karışık sorular çöz.
- Kartlar: Önemli kavramları küçük kartlara yaz; bir yüzüne soru, diğer yüzüne cevap.
- Ses kaydı: Konuyu kendi sesinle kısaca kaydet ve yürürken dinle.
- Harita: Konunun ana fikirlerini bir kâğıda dal dal çiz.
Hepsini aynı anda kullanmana gerek yok. Bir konunun ilk tekrarını soru çözerek, ikincisini anlatarak, üçüncüsünü boş sayfayla yapabilirsin. Her seferinde farklı bir kapı, beynine küçük bir yenilik sunuyor.
Bu yöntemlerin ortak noktası, hepsinin aktif olması. Sadece okuyarak yapılan tekrar, DEHB'li bir beyin için en kolay kaybolunan yer. Bir şey yazmak, söylemek, çizmek ya da çözmek zorunda olduğunda, dikkatin işe bağlanması çok daha kolay oluyor.
Tekrarı takvime yaymak
Tekrarın bir başka sıkıcı yanı, bir anda çok fazla yapılmaya çalışılması. Bir haftalık konuyu tek bir uzun oturumda tekrar etmeye kalkınca, hem sıkılıyorsun hem de yoruluyorsun. DEHB'li bir beyin için uzun ve monoton oturumlar tam bir dikkat tuzağı.
Bunun yerine tekrarları küçük parçalara bölüp zamana yaymak daha etkili. Bir konuyu öğrendiğin günden kısa bir süre sonra kısaca tekrar et. Sonra biraz daha uzun bir aradan sonra bir kez daha. Sonra daha da uzun bir aradan sonra. Bu yaklaşım genellikle aralıklı tekrar olarak biliniyor ve birçok öğrenciye tek seferlik uzun tekrarlardan daha kalıcı geliyor.
Pratikte bunu takip etmek için basit bir sistem kurabilirsin. Bir defterin ya da duvardaki bir kâğıdın üzerinde konuların listesi ve her birinin yanına tekrar ettiğin tarihleri yaz. Bir konunun yanında uzun süredir tarih yoksa, o konu sıradaki tekrarın.
Tekrar oturumlarını kısa tut. Uzun bir tekrar yerine on beş yirmi dakikalık kısa oturumlar, DEHB'li bir beyin için hem daha az korkutucu hem de daha verimli. Kısa bir tekrarla günün başlaması, ağır bir konuya geçmeden önce zihni ısıtmak için de iyi bir yol.
Küçük meydan okumalar: tekrarı oyuna çevirmek
DEHB'li beyin meydan okumayı sever. Bir şey biraz zorlu, biraz oyunsu olduğunda dikkat ona daha kolay yöneliyor. Tekrarı bu yüzden küçük oyunlara çevirmek işe yarayabiliyor.
Birkaç fikir:
- Zamanlayıcıyla yarış: Bir konuyla ilgili hatırladığın her şeyi beş dakikada yazmaya çalış. Bir sonraki tekrarda aynı sürede daha fazlasını yazmayı hedefle.
- Rastgele kart: Kartlarını karıştır ve rastgele birini çek. Doğru cevabı veremezsen kartı destenin başına koy.
- Kendi sorunu yaz: Konuyla ilgili bir sınav sorusu yazmaya çalış. Soru yazmak, konuyu farklı bir açıdan düşünmeni sağlıyor.
- Hata avı: Bir konudan daha önce yanlış yaptığın soruları bul ve sadece onları yeniden çöz.
Bu oyunlar tekrarı daha az ağır hale getiriyor. Ama en önemlisi, tekrarı bir görev olmaktan çıkarıp bir deneyim haline getiriyor. Deneyimler, görevlerden çok daha kolay başlanabiliyor.
Tekrarı atladığında ne olacak?
Bazen tekrarları atlayacaksın. Bir hafta dolu geçecek, yeni konular öne çıkacak ya da sadece içinden gelmeyecek. Bu çok normal. Önemli olan, atladığında tekrarı tamamen bırakmamak.
Atladığın tekrarlar için kendine büyük bir telafi planı yapma. Telafi planları genellikle o kadar ağır oluyor ki hiç başlanmıyor. Bunun yerine sadece bir sonraki tekrarı yap. Listedeki en eski konuyu seç ve kısa bir oturumla ona dön. Bu kadar.
Bir de şunu hatırla: Tekrar yapmadığın bir konuyu tamamen unutmuş olmazsın. Beyin, daha önce öğrendiği bir şeyi yeniden öğrenirken genellikle ilk seferden daha hızlı ilerliyor. Yani geç kalmış bir tekrar bile, hiç tekrar etmemekten çok daha değerli.
Tekrar listesini bir suçluluk listesine çevirmemeye dikkat et. Listede uzun süredir dokunulmamış konular görmek moral bozucu olabilir. O konulara bir yargı değil, bir yön işareti olarak bak: “Sıradaki durak burası.”
Tekrar tekrar
Konu tekrarı hiçbir zaman yeni bir konu kadar heyecanlı olmayacak. Ama sıkıcı olmak zorunda da değil. Aynı içeriğe farklı kapılardan girmek, tekrarları küçük parçalara bölmek ve onları küçük oyunlara çevirmek, DEHB'li bir beyin için tekrarı katlanılır, hatta bazen keyifli kılabiliyor.
Bu hafta sadece bir konuyu seç ve onu boş sayfa yöntemiyle tekrar et. Kitabı kapat, hatırladığın her şeyi yaz, sonra karşılaştır. Neyi hatırladığına ve neyi unuttuğuna şaşırabilirsin. Bu şaşkınlık, belki de tekrarın sana hiç olmadığı kadar ilginç gelmesinin ilk adımı olur.