Kafede çalışmak bir tür body doubling mi? DEHB gözlemlerim

Evde üç saattir tek bir paragrafı yazamadığım bir günde çantamı kapıp bir kafeye gittim. Kahvemi alıp köşede bir masaya oturduğumda, kendi kendime “Burada da yapamazsam gerçekten bir sorun var” demiştim. On beş dakika sonra paragraf yazılmıştı. Bunu şaşkınlıkla fark ettim: Aynı bilgisayar, aynı iş, ama başka bir yer.

O günden sonra kafede çalışmanın bana neden iyi geldiğini düşündüm. Kafede çalışmak DEHB'de bir tür body doubling sayılabilir mi? Tam olarak değil; ama benzeyen yanları çok.

Kısaca: Kafede çalışmak, etrafındaki insanların sessiz varlığından yararlandığın için body doubling'e benzeyen bir etki yaratabilir. Fark şu: Kimse seninle çalışmak için anlaşmış değil, ortam gürültülü ve öngörülemez. Bazı insanlar için harika, bazıları için yorucu; denemeden bilemezsin.

Kafede çalışmak neden body doubling'e benziyor?

Body doubling'in özünde, yanında birinin varlığı yatıyor. Kafede de bu varlık var: Etrafında başka insanlar oturuyor, bir kısmı bilgisayarlarında bir şeyler yazıyor, bir kısmı kitap okuyor. Bu insanlar seninle çalışmaya “karar vermediler”, ama senin etrafında iş yapan ve sessizce oturan bedenler var.

Bende bunun etkisi şuradan geliyor: Evde tek başıma olduğumda, işe başlamamı sağlayacak hiçbir sosyal ipucu yok. Kimse çalışmıyor, kimse bir şey beklemiyor, her şey bana kalmış. Kafede ise etrafımdaki insanların çalışıyor ya da en azından oturuyor olması, “şimdi çalışma ortamı” sinyalini veriyor. Bu sinyal, kütüphanedekine benzer ama daha gevşek.

Bir de ritüel tarafı var. Evden çıkmak, kahve sipariş etmek, masa seçmek ve bilgisayarı açmak, birbirine bağlı küçük adımlar. Her adım, işe başlamak için bir basamak oluşturuyor. Eve döndüğümde de yapılacak işi “yapılmış” diye kapatabiliyorum.

Farklar: kafe ile gerçek body doubling arasında

Bu benzerlikler beni yanıltmasın diye farkları da yazıyorum:

• Anlaşma yok. Body doubling'de iki kişi birlikte çalışmaya karar verir. Kafede etrafındakiler senin farkında bile değil.
• Herkes çalışmıyor. Yan masadaki sohbet ediyor, birkaç kişi telefonda geziyor. Bu, çalışma ortamı sinyalini zayıflatabiliyor.
• Hesap verebilirlik yok. Kimse senin ne yaptığına bakmıyor, kimseye seans sonunda bir şey söylemiyorsun.
• Öngörülemezlik. Kimin geleceği, müziğin ne olacağı, ortamın ne kadar kalabalıklaşacağı belli değil.
• Maliyet var. Her kafe ziyareti bir harcama demek. Sık gitmek bütçeyi zorlayabilir.

Bu fark bende şöyle bir şey yaratıyor: Kafe daha çok “ortam değişikliği ve ortam eşliği”, body doubling ise “bir insanla ortak niyet”. İkisi birbirinin yerini tutmuyor, ama aynı ihtiyaca farklı yerlerden dokunuyorlar.

Kafede çalışmak kimde işe yarıyor, kimde yaramıyor?

Bu konuda herkesin deneyimi çok farklı. Benim gördüğüm şu:

İşe yarayabilenler: Evde sessizlik beni daha çok dağıtıyorsa, kafenin insan sesi karışımı iyi geliyor. Ev işleri, çamaşır, mutfak gibi “dikkat çeken” şeylerden uzaklaşmak da bir kazanç. Görev başlatma güçlüğünde ortam değişikliği bir tetikleyici oluyor.

Yorabilenler: Ses duyarlılığı yüksekse ya da sosyal ortamlar seni çabuk yoruyorsa, kafe tersine çalışabilir. Bir konuşmanın parçalarını duymak, kahve makinesinin sesi, kapının açılıp kapanması dikkati bölebiliyor. Bazı insanlar için kafe, odaklanma yerine bir tür “algı yüklenmesi”.

Hangi gruba girdiğini anlamanın tek yolu birkaç kez denemek. Benim kendime kurduğum küçük deney şöyle: Aynı türde işi üç farklı yerde yapıyorum, biri ev, biri kafe, biri kütüphane ya da başka bir sessiz yer. Her seanstan sonra iki şeyi not ediyorum: ne kadar iş çıktı ve ne kadar yoruldum. Üç seanslık bu not bile, “genel olarak kafe iyi mi?” sorusundan çok daha net bir cevap veriyor. Hem sakin bir saatte hem kalabalık bir saatte gitmek, hem köşe hem merkez bir masa denemek de yararlı.

Kafede çalışmayı kolaylaştıran küçük ayarlar

Benim zamanla öğrendiğim, kafede odaklanmayı kolaylaştıran birkaç şey var:

1. Gitmeden önce işi seç. Kafede “ne yapacağım” diye düşünmek vaktimi yiyor. Evden çıkmadan tek bir iş belirliyorum.
2. Saat aralığına dikkat et. Öğle yemeği ve hafta sonu öğleden sonraları çok kalabalık. Sakin saatler benim için daha verimli.
3. Masayı akıllı seç. Duvara yakın, geçiş yolundan uzak bir köşe daha az dikkat dağıtıyor. Prize yakın olmak da kaygıyı azaltıyor.
4. Kulaklık ya da fon sesi. Konuşmaların anlaşılmasını engelleyen kısık bir ses işe yarıyor. Sözsüz müzik benim için daha rahat.
5. Süre koy. Bir ya da iki saatin ardından bir kahve daha içip yola çıkmak, hem bütçeyi hem de enerjini koruyor.
6. Telefonu uzağa koy. Kafede insan seyretmek zaten yeterince dikkat çekici; telefon da eklenince seans dağılıyor.

Bir de nazik bir konu: Mekânın kurallarına saygı. Uzun süre çalışacaksan bir şeyler sipariş etmek ve yoğun saatlerde masayı gereğinden fazla işgal etmemek bence hem sana hem mekâna iyi gelen bir denge.

Güvenlik ve mahremiyet

Kafede çalışırken ekranın başkalarına görünebileceğini aklımda tutuyorum. Gizli bir belge ya da kişisel bir yazışma açmamak, bilgisayarı yalnız bırakıp tuvalete gitmemek ve genel Wi-Fi ağlarında önemli hesaplara giriş yapmamak gibi küçük önlemler var. Bunlar paranoya değil, çok basit alışkanlıklar.

Kafe sesi evde de işe yarar mı?

Her gün kafeye gitmek hem pahalı hem yorucu olabilir. Bu yüzden bir dönem kafe etkisini evde kurmaya çalıştım. Kısık bir kafe ortam sesi, ellerimde sıcak bir içecek ve masamda sadece tek bir iş. Tam aynı etkiyi vermiyor; çünkü etrafımda gerçek insanlar yok. Ama sessizliğin beni dağıttığı günlerde, arka plandaki insan mırıltısı yine de bir fark yaratıyor. Tabii bu da kişiseldir: Bazı insanlar için ortam sesi fazla, bazıları için hiç yetmez.

Burada önemli bir sınırı da koymak istiyorum: Hiçbir ses ya da ortam DEHB'yi tedavi etmiyor. Kafe de, ortam sesi de, yalnızca çalışmayı kolaylaştırabilecek araçlar. İşe yaramadığı gün bir sorun yok.

Kafe ile body doubling'i birleştirmek

En iyi çalışan kombinasyon bende şu: Bir arkadaşla aynı kafeye gidip sessiz çalışmak. Böylece hem ortam değişikliği hem ortak niyet bir araya geliyor. Arkadaşım yoksa, yine de kafeye gidip birkaç saat çalışmak, tek başıma evde kalmaktan iyi.

Bu biçim de herkese uymuyor. Evde çalışmayı seven, kafede ise sürekli “izleniyormuş” gibi hisseden insanlar var. Bu da gayet normal.

Son söz

Kafede çalışmak, bende body doubling'in yakın bir akrabası. Aynı aileden ama aynı kişi değil. Bazı günler tam ihtiyacım olan şey, bazı günler hiç tutmuyor.

Bu hafta bir kez deneyebilirsin: Tek bir iş, bir kahve, bir buçuk saatlik sınır. Sonra kendine “evde olsam bu kadar yapabilir miydim?” diye sor. Cevap sana bir ipucu verir.