Masama oturuyorum. Önümde beş iş var: bir e-posta, bir form, yıkanmamış bulaşıklar, yarım kalmış bir yazı, bir de aramam gereken birisi. Hiçbiri tek başına zor değil. Ama hepsi birden önümde dururken, tuhaf bir şekilde hiçbirine dokunamıyorum. Sandalyeye gömülüyorum ve zihnim bomboş kalıyor.
Bu hâle kendimce "görev felci" diyorum. Bu yazıda onu nasıl yaşadığımı ve bende neyin biraz işe yaradığını anlatmak istiyorum. Uzman değilim, sadece aynı masada aynı donmayı defalarca yaşamış biriyim.
Kısaca: Görev felci, önünde çok iş varken hiçbirine başlayamama hâli. Sorun genelde işlerin zorluğu değil, hangisine önce başlanacağına karar verme yükü. Listeyi küçültmek ve tek bir işe odaklanmak bu donmayı azaltabiliyor.
Çokluk neden beni durduruyor?
Tek bir iş olduğunda karar basit: ya yaparım ya yapmam. Beş iş olduğunda ise önce bir sıralama yapmam gerekiyor; hangisi daha acil, hangisi daha kısa, hangisi daha önemli. Bu sıralamayı yapmaya çalışırken zihnim bir noktada kilitleniyor.
Garip olan şu: İşlerin kendisi beni yormuyor, aralarında seçim yapma çabası yoruyor. Sanki önümde beş kapı var ve hangisini açacağımı bulana kadar hiçbirine girmiyorum. Bazen bu süre dakikalarca, bazen bütün bir öğleden sonra sürüyor.
Liste büyüdükçe motivasyon küçülüyor
Yapılacaklar listem uzadıkça, listeye bakmak bile bana ağır geliyor. Her satır bir hatırlatma: bunu da yapmadın, bunu da. Liste bir yardımcı olmaktan çıkıp bir suçlama panosuna dönüşüyor.
Bunu fark ettiğimde bir şey değiştirmeye çalıştım: Uzun listeye bakmak yerine, o anda sadece tek bir satırı görmeye çalışıyorum. Diğerlerini bir kenara, görünmeyen bir yere koyuyorum. Gözümün önünde beş iş yerine bir iş olduğunda, donma ihtimalim azalıyor.
Hangisi önce sorusunu kendim için basitleştirdim
Uzun süre "en önemlisini" bulmaya çalıştım ve bu beni daha da yordu. Çünkü önemlilik her zaman net değil; hepsi bir açıdan önemli görünüyor. Bunun yerine kendime farklı bir soru sormaya başladım: "Hangisi en kısa sürede bitiyor?" ya da "Hangisine dokunmak en az zihinsel çaba istiyor?"
Bu küçük soru değişikliği bende işe yaradı, çünkü artık "doğru" seçimi bulmaya çalışmıyorum, sadece bir yere giriş yapıyorum. Bir kere başladığım an, donmanın büyük kısmı da dağılıyor.
Görev felcini azaltmaya çalıştığım yollar
Zamanla kendim için denediğim, bazılarında işe yarayan bazılarında yaramayan yöntemler şunlar:
- Listeyi fiziksel olarak küçültmek. O gün sadece üç iş yazmak, gerisini başka bir güne bırakmak.
- Tek işi görünür kılmak. Diğer işleri bir kâğıda, bir sekmede kapalı tutmak.
- Zamanı küçültmek. "Bitirmek" değil, "beş dakika dokunmak" hedefi koymak.
- Rastgele başlamak. Hangisinin daha önemli olduğunu düşünmek yerine, en kolay göze çarpana dokunmak.
- Birine söylemek. Ne yapacağımı sesli söylemek bile bazen seçimi kolaylaştırıyor.
Bazı günler bu yöntemlerin hiçbiri işe yaramıyor, hâlâ donuyorum. O zamanlarda kendimi zorlamak yerine kısa bir ara veriyorum; bazen donma, bedenin "biraz nefes almam gerek" demesinin bir yolu oluyor.
Birinin yanımda olması fark ediyor
Bazı zamanlar görev felcinden çıkmamın en kolay yolu, yanımda başka birinin olması oluyor; aynı odada, aynı masada, kendi işiyle uğraşan biri. Onun orada olması, benim de bir şeye dokunmamı garip bir şekilde kolaylaştırıyor. Bazı günler bu kişi gerçek biri, bazı günler bir video görüşme ya da MASA gibi sanal bir ortak çalışma ortamı oluyor; önemli olan, tek başıma karar vermek zorunda olmadığımı hissetmem.
Felç anında kullandığım üç soruluk kart
Görev felcinin en zor tarafı, o anın içindeyken düşünememek. Liste büyüdükçe kafam bulanıyor, ne yapacağımı seçemediğim için hiçbir şey yapmıyorum, hiçbir şey yapmadığım için de daha çok bunalıyorum. Bu döngünün içindeyken yeni bir yöntem bulmak neredeyse imkânsız.
Bu yüzden düşünmeyi önceden yapıp küçük bir karta yazdım. Felç geldiğinde sadece o kartı okuyorum. Üzerinde üç soru var:
- Bugün bitmezse gerçekten bir şey olacak olan tek iş hangisi? Çoğu zaman cevap “hiçbiri” ya da tek bir iş oluyor. Bu bile yükün bir kısmını kaldırıyor.
- O işin en küçük, en sıkıcı ilk adımı ne? Dosyayı açmak, maili taslağa almak, gerekli kâğıdı bulmak gibi. Hedef işi bitirmek değil, ona dokunmak.
- Bu adımı şimdi, beş dakika içinde yapabilir miyim? Evetse başlıyorum. Hayırsa adımı daha da küçültüyorum.
Kartın gücü sorularda değil, onları benim yerime hatırlaması. Bunalmışken yeni kararlar vermek yerine önceden verdiğim kararlara yaslanıyorum.
Bir de şunu ekledim: kartın arkasında “Başka her şey bekleyebilir” yazıyor. Kulağa basit geliyor ama o an bunu okumak, listedeki diğer kalemlerin bağırışını biraz kısıyor. Görev felci tamamen geçmiyor; ama içinden çıkmanın bir yolu olduğunu bilmek, ona girmeyi daha az korkutucu yapıyor.
Felçten sonra kendime nasıl davranıyorum?
Görev felcinden çıktığım günlerde bile, içinde geçirdiğim saatler için kendimi suçlama eğilimindeyim. “Bütün öğleden sonra hiçbir şey yapmadım” cümlesi kafamda dönmeye başlıyor. Artık bu cümleyi biraz değiştirmeye çalışıyorum: “Bugün zorlandım ve sonunda bir şeye dokundum.” Felçten çıkışın kendisi küçük bir başarı. Bunu fark etmek, bir sonraki felç anında içinden çıkabileceğime dair güvenimi de artırıyor.
Son söz
Görev felci, tembellikle ilgili değil. Önündeki seçeneklerin çokluğu karşısında zihnin bir an için kilitlenmesi. Bunu anladığımdan sonra kendime daha az kızıyorum, daha çok soruyorum: "Şu anda hangi tek şeye dokunabilirim?" Cevap küçük olsa da, bir yere başlamak demek.