“Kural” kelimesini duyunca içimdeki taraf hemen ters yöne yürümek istiyor. Zaten kurallarla dolu bir hayatta, bir de birlikte çalışmaya kural koymak fazla geliyor. Ama kuralsız bıraktığım seansların çoğu aynı yere varıyor: sohbete, telefona ya da “bir dakika şuna bakayım”a.
Bu yazıdaki body doubling kuralları kimseyi denetlemek için değil. Amaçları seansı kolay başlatılır, kolay sürdürülür ve kolay bırakılır hâle getirmek. Hepsi benim deneyimlerimden süzülmüş, bol esneklik payı olan küçük çerçeveler.
Kısaca: İyi bir body doubling seansı için çok az şey gerekiyor: tek bir iş, kısa bir süre, net bir başlangıç ve sohbet için ayrı bir zaman. Bu birkaç basit kural, seansın gerçekten çalışmaya dönüşmesini sağlıyor; bozulan seans da bir kayıp sayılmıyor.
Body doubling kuralları neden gerekli?
Body doubling'in mantığı basit: yanında biri varken, fiziksel ya da ekran üzerinden, işe başlamak ve orada kalmak kolaylaşıyor. Ama bu etkiyi koruyan şey ortamın “çalışma ortamı” olarak tanımlanmış olması. Sınırlar bulanıklaşınca seans yavaş yavaş sosyal bir buluşmaya kayıyor.
Bende bu kayma hep nazik biçimde oluyor. Kimse kötü niyetli değil; sadece sevdiğim biriyle konuşmak, listemdeki o sıkıcı işten çok daha cazip. Kurallar bu cazibeyi yasaklamıyor, yalnızca ona uygun bir yer ayırıyor.
Seanstan önce: üç satırlık bir seans kartı
Başlamadan önce kâğıda ya da telefona üç satır yazıyorum. Buna “seans kartı” diyorum:
- Ne yapacağım? Tek bir iş, hatta işin tek bir parçası. “Rapor” değil, “raporun ilk bölümünü taslak olarak yazmak.”
- Ne kadar süreceğim? Net bir bitiş saati. “Bir saat falan” yerine “üçe kadar.”
- Molada ne yapacağım? Su, esneme, kısa sohbet. Molayı planlamak, seansın ortasında sohbete kaçma isteğini azaltıyor.
Kartı karşımdaki kişiyle paylaşmak da iyi geliyor. Tek cümleyle: “Ben şunu yapıyorum, şuna kadar.” Böylece ikimiz de ne beklediğimizi biliyoruz ve seansa girişte zaten küçük bir söz vermiş oluyorum.
Süreyi küçük tutmak
Süreyi kısa seçmek, kurallar içinde en çok işe yarayanı. Yirmi beş, otuz, kırk dakika... Uzun bir seans planladığımda başlamadan yoruluyorum; kısa bir seans ise “bunu yaparım” hissini veriyor. İyi giderse bir sonrakini ekliyorum. Hiçbir kural, bir seansı uzatmak zorunda olduğunu söylemiyor.
Seans sırasında: sessizliği normal saymak
Seans başladığında benim için en önemli kural, sessizliğin garip olmadığını kabul etmek. Karşımdaki kişi çalışıyor, ben de çalışıyorum; konuşmamak kabalık değil, seansın amacı.
Seans sırasında işe yarayan birkaç küçük alışkanlık:
- Telefon ters ya da başka odada. Bildirimlerin gelmesi bile seansı bölebiliyor. Telefonu yanımda tutmam gerekiyorsa sessize alıp ekranı aşağı çeviriyorum.
- Dağılmak serbest. Gözüm başka yere kayarsa kendimi azarlamıyorum. Fark ettiğim an işe geri dönüyorum. Seansın kıymetli kısmı da bu geri dönüş.
- Küçük soru için not defteri. Aklıma bir şey gelirse, örneğin aramam gereken biri ya da alacağım bir şey, bir kenara yazıp devam ediyorum. Mola gelince bakacağım.
- Acil durum istisnası. Gerçekten konuşmam gerekiyorsa tek cümle söyleyip dönüyorum. Seans bunu kaldırır.
Mikrofon ve kamera meselesi de aynı mantıkta. Online bir seanssa mikrofonu kapalı tutmak çoğu zaman en sakini; kamerayı ise karşı tarafla önceden konuşuyorum. Bu konunun kendine ait bir tartışması var, burada sadece şunu söyleyeyim: önceden karar verilmiş bir ayar, seans içindeki “şimdi ne yapsak” belirsizliğini ortadan kaldırıyor.
Seansı bitirirken
Seansın sonunda küçük bir ritüel olduğunda, ertesi gün yeniden gelmek kolaylaşıyor. Benim kapanışım şöyle: bitiş saatinde dur, ne yaptığımı tek cümleyle söyle, bir sonraki seans için ufak bir not bırak. “Raporun ikinci bölümünden devam.” Bu not, ertesi gün başlama sürtünmesini azaltıyor; sabahın ilk işi “nereden başlayacaktım?” diye aramak olmuyor.
Yaptığım şey küçük de olsa söylüyorum. Övünmek için değil; yarım saatin bir iz bırakması için. Zihnim “bugün hiçbir şey yapmadım” demeye çok yatkın, tek cümlelik kapanış bu cümleye karşı elimde küçük bir kanıt oluyor.
Karşımdaki kişiye de teşekkür ediyorum. Hep aynı şekilde: “Yanımda olduğun için güzel geçti.” Basit bir cümle, ama bir sonraki teklifi daha rahat yapmamı sağlıyor.
Aynı kurallar farklı kişilerle de geçerli mi?
Aynı çerçeveyi hem arkadaşımla hem de tanımadığım insanların sessizce çalıştığı online bir odada kullanıyorum; yalnızca sohbetin payı değişiyor. Tanıdığım biriyle seansın başında ve sonunda kısa bir hal hatır soruyoruz, çalışma bloğu ise sessiz geçiyor. Tanımadığım insanlarla sohbet zaten yok, seans kartı sadece benim için duruyor.
Bu ikinci durumda kartı yazmak daha da önemli, çünkü beni kimse hatırlatmıyor. Yine de seansın tek kişiye bağlı olması gerekmiyor. Bir hafta bir arkadaş, ertesi hafta ortak bir oda, başka bir gün de yalnızca bir “benimle çalış” videosu olabilir. Kurallar aynı kalıyor; eşlik eden değişiyor.
Seans bozulduğunda ne yapıyorum?
Dürüst olayım: her seans planlandığı gibi gitmiyor. Bazen on dakika sonra bırakıyorum, bazen hiç başlayamıyorum, bazen tam ortada aklıma gelen bir şey yüzünden raydan çıkıyorum. Bu durumda bana iyi gelen birkaç soru var:
- Seansı yarım mı bırakıyorum, yoksa küçültüyor muyum? Çoğu zaman “bu seans çalışmadı” yerine “bu seansı on beş dakikaya indireyim” demek işe yarıyor.
- Bugünkü zorluk iş mi, ben mi? İş fazla büyükse parçalıyorum. Ben fazla yorgunsam, bu seans için beklentimi düşürüyorum.
- Karşımdaki kişiye ne söylüyorum? “Bugün odaklanmak zor, kısa kesiyorum” demek yeterli. Uzun açıklamaya gerek yok.
Bozulan bir seans, kuralların işe yaramadığını göstermiyor. Kurallar zaten seansın hep düzgün gitmesini sağlamak için değil, kötü gittiğinde bile kendime nazik davranabileceğim bir çerçeve sunmak için var.
Hangi kuralları koymuyorum?
Bu kısım da en az diğerleri kadar önemli. Bazı kurallar, seansı rahatlatmak yerine yeni bir baskıya çeviriyor. Ben şunları bilerek dışarıda bırakıyorum:
- “Her seans verimli geçmeli” kuralı. Seansa gelmek, oturmak, başlamak zaten kazanım. Çıktının miktarı ikinci planda.
- “Karşındakinden fazla yapmalısın” kuralı. İki kişi aynı işi yapmıyor; kıyas yok.
- “Hiç konuşmayacağız” kuralı. Sert sessizlik yarışı seansı gergin hâle getiriyor. Gerektiğinde gülmek, tek cümle konuşmak serbest.
- “Seansı iptal edersen ayıp” kuralı. Hayat var, günün enerjisi var. İptal edebilmek, seansları sürdürebilir kılıyor.
Kuralların amacı, seans sonrasında utanmak için yeni bir sebep yaratmak değil. Biri bana yük gibi geliyorsa, o kuralı çıkarıyorum.
Son söz
Eğer bu kuralların hiçbiri sana uymuyorsa, sorun kurallarda ya da sende değil; sadece henüz sana göre ayarlanmamış demektir. Ben kendi kartımı birkaç kez değiştirdim; süreyi kısalttım, molayı öne çektim, bazı kuralları tamamen sildim.
Bugün küçük bir şey deneyebilirsin: Yarım saatlik bir seans, tek bir iş, üç satırlık bir kart. İyi geçerse güzel. Geçmezse de elinde bir bilgi kalır: bir dahaki sefere neyi değiştireceğin.